Kapot expansievat: de symptomen

Het duidelijkste symptoom is een druk die zich vreemd gedraagt. Tijdens het stoken loopt hij hard op, soms tot boven de 2,5 bar, en na afkoelen zakt hij ver onder de 1 bar. Daarbij hoort vaak een overstortventiel dat water afgeeft, te zien als een plasje of een droogrand bij de afvoerleiding. Het gevolg dat u merkt, is dat u steeds moet bijvullen en dat de ketel toch blijft uitvallen. Een expansievat dat leeg is, kunt u met één handeling zelf controleren. Hieronder staat precies hoe u dat zelf doet.

Wat het expansievat doet

Water zet uit als het warmer wordt. Tussen 20 en 80 graden wint de inhoud van uw installatie ongeveer drie procent aan volume, en dat moet ergens heen in een systeem dat verder helemaal dicht zit. Daarvoor hangt er een stalen vat aan de retourleiding, meestal rood en van 8 of 12 liter, met binnenin een rubberen membraan. Aan de ene kant zit cv-water, aan de andere kant lucht of stikstof onder druk. Zet het water uit, dan drukt het membraan die luchtkamer in. Koelt het af, dan duwt de lucht het water terug.

Die luchtkamer heeft een voordruk nodig, meestal rond de 1,0 bar, en dat is iets anders dan de waterdruk op uw meter. De voordruk wordt gemeten met een drukloze installatie, want zolang er water tegenaan staat, meet u de optelsom. Er zijn twee manieren waarop een vat het begeeft. De lucht lekt in de loop van de jaren weg langs het ventieltje, of het membraan scheurt en dan loopt het vat vol water. In het eerste geval is er nog wat te redden, in het tweede geval niet. Dat maakt het verschil.

De symptomen op een rij

Begin bij het drukverloop over een dag. Noteer de stand koud, laat de verwarming een paar uur op temperatuur draaien en lees opnieuw af. Een gezonde installatie loopt tijdens het stoken 0,3 tot 0,5 bar op en komt daarna weer op de oude stand. Een installatie zonder werkende expansie schiet in dezelfde tijd door naar 2,5 bar of hoger, omdat er geen ruimte is om het extra volume op te vangen. Dat is het moment waarop het overstortventiel opengaat en water wegloopt, en daarmee is het verlies definitief. Dat water is weg.

Het tweede symptoom volgt daar logisch uit: na afkoelen is er minder water in het systeem dan ervoor, dus de druk duikt onder de 1 bar en de ketel blokkeert. U vult bij, dezelfde avond herhaalt het zich. Wie dat een paar weken volhoudt, heeft de installatie ondertussen volgezet met vers zuurstofrijk water. Let verder op een natte plek of een kalkrand bij de afvoerleiding van de overstort, op een tikkend geluid bij het opwarmen en op een rood vat met roestplekken rond de aansluiting. Drie signalen die genoeg zeggen.

De test die u zelf kunt doen

Er zit een autoventiel op het vat, precies zoals op een fietsband. Zolang de installatie onder druk staat, zegt indrukken niets. Maak dus eerst de installatie drukloos: sluit de afsluiters aan weerszijden van het vat als die er zijn, of tap de installatie af tot de meter op nul staat. Druk daarna het ventieltje in met de punt van een sleutel. Komt er lucht uit, dan is het membraan nog heel. Komt er water uit, dan is het membraan gescheurd en valt er aan dat vat niets meer bij te pompen.

Er is een snellere indicatie waarvoor u niets hoeft af te tappen. Klop met uw knokkel van boven naar beneden tegen de zijkant van het vat. Bovenin hoort u een holle klank van de luchtkamer, onderin een doffe van het water, en die overgang hoort ergens rond het midden te zitten. Klinkt het vat over de hele hoogte dof, dan staat het vol. Blijkt het membraan heel maar is de voordruk te laag, dan is die met een gewone bandenpomp terug te brengen naar ongeveer 1,0 bar, altijd drukloos gemeten.

Bijpompen, vervangen of een vat erbij

Een vat met een heel membraan en te weinig voordruk kunt u laten bijpompen en dat houdt vaak jaren stand. Zakt de voordruk binnen een paar maanden opnieuw weg, dan lekt het ventiel of het staal en heeft bijpompen geen zin meer. Vervangen van een vat van 8 of 12 liter start bij ons op 245 euro exclusief btw, inclusief aftappen, monteren en het opnieuw op druk brengen. Bij een onderhoudsbeurt wordt de voordruk standaard drukloos gemeten, en dat is ook het moment waarop zo'n vat meestal alsnog wordt betrapt.

Bij grote installaties speelt er nog iets anders: de maat. Een vat van 8 liter is gerekend op een gemiddelde woning, maar in de ruime vrijstaande huizen in Peize, Tynaarlo, Eelde en Zuidlaren zit vaak fors meer water in het systeem door lange leidinglengtes en een extra vloerverwarmingsgroep. Dan is een tweede vat of een groter model nodig, anders blijft de druk bij elke koude ochtend tegen de overstort aanlopen. Een expansievat gaat tien tot vijftien jaar mee, dus vaak een stuk korter dan de ketel waaraan het vat hangt.

Kort samengevat

• Druk die doorschiet en daarna onder 1 bar zakt, is het hoofdsymptoom.
• Test het ventieltje alleen met een drukloze installatie, anders zegt het niets.
• Komt er water uit het ventiel, dan is het membraan gescheurd.
• Een expansievat gaat tien tot vijftien jaar mee, korter dan de ketel.

Een leeg expansievat is een van de weinige defecten waarvan u de diagnose grotendeels zelf kunt stellen: noteer het drukverloop over een dag, kijk of de overstort water geeft en druk het ventieltje in als de installatie drukloos is. Wat u daarna doet, hangt af van wat eruit komt. Lucht betekent bijpompen, water betekent vervangen. Blijven bijvullen is geen van beide.