Hoe lang gaat een cv-ketel mee?

Vijftien tot achttien jaar is de praktijkrange voor een HR-toestel dat jaarlijks wordt nagekeken. Sommige halen er twintig. Wat er eerder misgaat is bijna nooit de ketel als geheel, maar de beschikbaarheid van onderdelen: fabrikanten stoppen na een jaar of tien tot vijftien met de productie van printen en gasblokken voor een oude serie. Vanaf dat punt wordt elke storing een zoektocht. De spreiding tussen twaalf en twintig jaar komt niet uit het merk, maar uit hoe het toestel heeft gedraaid: het aantal starts, de waterkwaliteit en de mate van vervuiling.

Wat de levensduur bepaalt

Een ketel slijt niet van uren branden maar van starten. Bij elke ontsteking wordt de warmtewisselaar in korte tijd opgewarmd en daarna weer afgekoeld, en dat zet spanning op het materiaal. Een toestel dat op een koude dag vier keer per uur aanslaat, maakt in één winter meer starts dan een rustig modulerend toestel in drie winters. De hoofdoorzaak van dat kortcyclen is een vermogen dat veel te groot is voor de woning, vaak in combinatie met een aan-uitthermostaat. Een modulerende aansturing die het vermogen meeschaalt met de vraag, verlengt de levensduur merkbaar.

De tweede factor is het water. Vers leidingwater brengt zuurstof en kalk mee, en zuurstof in een stalen systeem geeft ijzeroxide, oftewel slib. Dat slib zakt naar de onderste kanalen van radiatoren en komt terecht in de nauwste doorgangen van de warmtewisselaar, waar het de doorstroming remt en plaatselijke oververhitting veroorzaakt. Een installatie die tien jaar lang elke maand is bijgevuld, is van binnen zwart. De derde factor is tapgebruik: een ketel die zes douches per ochtend moet voeden, draait een veelvoud van dezelfde ketel in een gewone gezinswoning met twee bewoners.

Hoe u de conditie afleest

Begin bij het typeplaatje, meestal op de onderkant van de mantel of achter het klepje. Daar staan het merk, het type en het serienummer, en in dat serienummer zit bij vrijwel elke fabrikant het bouwjaar verwerkt, soms als de eerste twee cijfers en soms als een weekcode. Dat bouwjaar is niet per se het installatiejaar, maar scheelt zelden meer dan een jaar. Noteer die gegevens en bewaar ze bij de onderhoudsfacturen, want ze zijn nodig bij elke bestelling van een onderdeel en bij elke garantieclaim. Twee regels op papier volstaan.

De conditie zelf leest u niet aan de buitenkant af. In het servicemenu van de meeste toestellen staan het aantal branduren en het aantal ontstekingen, en die twee getallen zeggen samen hoe hard het ding heeft gewerkt. Daarnaast telt de rookgastemperatuur: loopt die over de jaren op bij dezelfde instelling, dan geeft de wisselaar zijn warmte slechter af. Zichtbare signalen zijn roestsporen onder de mantel, een witte kalkrand bij de condensafvoer en een ventilator die hoorbaar zwaarder aanloopt dan de vorige winter. Die drie samen zeggen meer dan het bouwjaar.

Onderdelen zijn eerder op dan het toestel

Een ketel van achttien jaar kan mechanisch nog prima zijn terwijl het einde toch in zicht is. Fabrikanten houden hun onderdelenvoorraad voor een serie doorgaans tien tot vijftien jaar aan na het uit productie nemen. Daarna is een print, een gasblok of een specifieke wisselaar niet meer nieuw te bestellen en komt u uit bij gereviseerde exemplaren of bij onderdelen uit sloopketels. Dat kan werken, maar er zit geen enkele zekerheid op en de levertijd is onvoorspelbaar. Midden in een koude week is dat precies wat u niet hebben wilt.

In het werkgebied speelt daarbij iets bijzonders mee. In Hoogezand, Sappemeer, Leek en Tolbert staan hele straten met dezelfde ketel uit dezelfde aanbesteding, geplaatst in hetzelfde jaar. Die toestellen bereiken ook in hetzelfde jaar het punt waarop hun onderdelen schaars worden, en dan is de vraag in één winter groot. Weet u dat uw buren met hetzelfde type al twee keer iets hebben laten vervangen, dan is dat bruikbare informatie over uw eigen planning, ook als uw ketel op dit moment niets mankeert. Vraag het uw buren gerust een keer.

Waarmee u er jaren bij wint

De grootste winst zit in vier gewoontes. Laat het toestel jaarlijks reinigen en de verbranding meten, zodat afwijkingen worden bijgesteld voordat ze schade doen. Houd de waterdruk koud tussen 1,5 en 2,0 bar in plaats van hem telkens net boven de grens te laten scharrelen. Vul zo min mogelijk vers water bij en zoek de oorzaak op zodra u vaker dan twee keer per jaar moet vullen. En laat de sifon elk jaar legen, want terugstromend condenswater richt meer schade aan dan de meeste mensen vermoeden. Dat is vijf minuten werk.

Daarnaast helpt zachter stoken. Een lagere aanvoertemperatuur betekent dat een HR-toestel werkelijk condenseert, minder ver moduleert boven zijn minimum en minder vaak in- en uitschakelt. Daarvoor moet het water wel eerlijk over de radiatoren verdeeld zijn; waterzijdig inregelen start bij ons op 329 euro exclusief btw per woning. In vrijstaande woningen met lange leidinglengtes, zoals in Norg, Roden en Grootegast, is dat vaak het verschil tussen 75 graden aanvoer en 55. Dat scheelt gas en het scheelt starts, en op die tweede rekent uw ketel af. Dat is de winst.

Kort samengevat

• Een HR-toestel haalt gemiddeld vijftien tot achttien jaar, sommige twintig.
• Een ketel slijt van starten, niet van uren achtereen branden.
• Het bouwjaar staat verwerkt in het serienummer op het typeplaatje.
• Onderdelen voor een oude serie zijn na tien tot vijftien jaar schaars.

Leeftijd alleen zegt weinig. Een toestel van veertien jaar dat netjes meet, weinig starts maakt en in een schoon systeem hangt, gaat verder dan een toestel van tien dat elke winter kortcyclet. Zoek daarom het typeplaatje op, noteer het bouwjaar en vraag bij de volgende beurt naar het aantal branduren en de rookgastemperatuur. Met die drie gegevens weet u ook hoeveel jaar er ongeveer nog in zit.